Çocuklarda İşitme Kaybı

Çocuklarda İşitme Kaybı: Nedenleri, Belirtileri, Tanı Süreci ve Tedavi Seçenekleri

Çocuklarda işitme kaybı, erken dönemde fark edilmediğinde yalnızca işitsel becerileri değil; çocuğun sosyal iletişimini, dil gelişimini, akademik başarısını ve özgüvenini doğrudan etkileyen önemli bir sağlık sorunudur. Ebeveynler çoğu zaman “Beni duyuyor ama tepki vermiyor”, “Kafası oyunda olduğu için seslenince bakmadı” gibi ifadelerle durumu normal karşılayabilir. Ancak çocuklar, yetişkinlerle kıyaslandığında duyduklarını ifade etmekte daha zorlandıkları için işitme kaybı belirtileri daha geç fark edilebilir.

Özellikle okul öncesi dönemde görünmeyen işitme kayıpları, okul çağında “dikkat eksikliği”, “komutları anlamama” ve “ders başarısında düşüş” gibi şikâyetlerle kendini gösterebilir. Bu nedenle çocuklarda işitme kaybı şüphesi ortaya çıkar çıkmaz profesyonel bir değerlendirme yapılması son derece önemlidir.

Çocuklarda işitme kaybı hem konjenital (doğumsal) hem de sonradan edinilmiş nedenlere bağlı olarak gelişebilir. Sonradan ortaya çıkan işitme kayıpları ise enfeksiyonlar, travmalar veya çevresel etkiler sonucunda görülebilir.

Dil gelişiminin en hızlı olduğu 1–4 yaş arasında işitsel uyarının eksik olması, beynin işitsel yollarının yeterince uyarılamamasına ve daha sonra yapılan müdahalelerin etkisinin sınırlı kalmasına neden olabilir. Bu nedenle erken tanı ve tedavi kritik öneme sahiptir.

Çocuklarda İşitme Kaybı Neden Olur?

İşitme kaybı nedenleri çok çeşitlidir ve her bir neden farklı tedavi yaklaşımı gerektirir.

1-Konjenital İşitme Kaybı Nedenleri

Konjenital işitme kaybı, bebek daha doğmadan veya doğum sırasında karşılaşılan etkenler sonucu ortaya çıkar.

• Genetik faktörler:Ailede işitme kaybı öyküsü bulunan çocuklarda risk daha yüksektir. Genetik işitme kayıpları bazen diğer sendromlarla birlikte görülebilir, bazen de tek başına ortaya çıkar.

Anne karnında enfeksiyonlar: Hamilelik döneminde geçirilen bazı enfeksiyonlar bebeğin iç kulak yapısını olumsuz etkileyebilir:

• Kızamıkçık
• Sitomegalovirüs (CMV)
• Toksoplazma
• Herpes virüsü

Bu enfeksiyonlar bebeğin kokleasında kalıcı hasara yol açabilir.

• Prematüre doğum (Erken doğum): Erken doğan bebeklerde işitme sinirleri tam gelişmemiş olabilir.
• Doğum komplikasyonları:Oksijen yetersizliği

• Ağır sarılık (bilirubin yüksekliği)
• Düşük doğum ağırlığı

Bu durumlar işitme kaybına yol açabilir.

2- Edinilmiş İşitme Kaybı Nedenleri

Doğumdan sonra ortaya çıkan işitme kayıpları çocukluk çağında oldukça yaygındır.

• Gürültü maruziyeti: Uzun süre yüksek sese maruz kalan çocuklarda iç kulak hücreleri zarar görebilir.
• Kafa travmaları Çocuklarda çok sık görülen bu enfeksiyon türü, orta kulakta sıvı birikimine neden olarak geçici iletim tipi kayıp oluşturabilir. Tedavi edilmezse kalıcı kayba dönüşebilir.
• Orta kulak enfeksiyonları (Otitis media): Çocuklarda sıkça görülen orta kulak enfeksiyonları, orta kulakta sıvı birikmesi gibi durumlar işitme kaybına yol açabilmektedir.
• Kulakta tıkanıklık : Kulak kirinin (buşon) yoğun birikimi veya yabancı cisimler işitme kaybına yol açabilir.
• Menenjit ve diğer enfeksiyonlar: Menenjit en sık kalıcı sensörinöral işitme kaybına neden olan enfeksiyonlardan biridir. Ayrıca kabakulak ve kızamık gibi hastalıklar da işitme sinirini

Çocuklarda İşitme Kaybı Belirtileri Nelerdir?

İşitme kaybı belirtileri yaşa göre değişiklik gösterir. Ebeveynlerin bu belirtileri dikkatle gözlemlemesi erken tanı için çok önemlidir.

Yeni doğan bebekler:

• Yüksek seslere irkilme refleksi göstermeme
• OAE testinde “geçememe” durumu

6.ay sonrası:

• İsmi söylendiğinde tepki vermeme
• Ses kaynaklarını takip edememe

1 yaş sonrası:

• Anlamlı kelimelerde gecikme
• Kelimeleri yanlış telaffuz etme
• Konuşma gelişiminin yaşıtlarına göre geri olması

Okul çağındaki çocuklar:

• Televizyonu yüksek sesle dinleme
• Öğretmenin yönergelerini kaçırma
• Dudak okumaya çalışma
• Arkadaş ilişkilerinde zorluk
• Akademik başarıda düşüş
• Sık sık “Ne?” diye sorma

Çocuğun birden fazla belirti göstermesi işitme kaybı şüphesini güçlendirir.

Çocuklarda İşitme Kaybı Nasıl Teşhis Edilir?

Tanısal odyolojik değerlendirme çocuğun yaşına ve işbirliği düzeyine göre değişen testlerden oluşur.

Otoakutik Emisyon (OAE): Yeni doğan işitme taramalarında kullanılan hızlı ve güvenilir bir testtir. Kokleadaki dış tüy hücrelerinin yanıtını ölçer.

İşitsel Uyarılmış Beyin Sapı Potansiyeli (ABR/BERA): Beyin sapının ses uyaranlarına verdiği elektriksel yanıt ölçülür. İşitme kaybının derecesi ve tipi hakkında kesin bilgi sağlar.

Timpanometri: Orta kulak basıncı ve kulak zarının hareketliliği değerlendirilir. Orta kulağın tüm fonksiyonlarını değerlendiren test bataryasıdır.

Saf Ses Odyometri/Oyun Odyometrisi : Daha büyük çocuklarda işitme eşiklerini belirlemek için kullanılır.

KBB muayenesi ile birlikte bu testler tanıyı kesinleştirir.

Çocuklarda İşitme Kaybı Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi süreci işitme kaybının tipine, derecesine ve çocuğun gelişim durumuna göre belirlenir.

İşitme Cihazları: Hafif ila orta derece sensörinöral (sinirsel) kayıplarda en etkili çözümdür. Erken dönemde işitme cihazı kullanımı konuşma gelişimini destekler.

Medikal ve Cerrahi Müdahale:

• Orta kulak enfeksiyonları için antibiyotik tedavisi
• Orta kulakta sıvı birikimi için ventilasyon tüpü takılabilir.
• Anatomik sorunlarda cerrahi müdahale edilebilir.
• Koklear İmplantlar: İleri ve çok ileri dereceli sensörinöral (sinirsel) işitme kaybında uygulanır. İç kulağa yerleştirilen elektrot sistemi sayesinde işitsel algı yeniden oluşturulur.
• Kemiğe İmplante Edilebilir İşitme Cihazı: Orta kulak malformasyonları, mikrotia, atrezia gibi durumlarda etkili bir çözümdür.
• Konuşma Terapileri: Çocukların konuşma ve dil gelişimlerini desteklemek adına özel eğitim programları uygulanabilir.

Ne Zaman Doktora Başvurmalı

Aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden odyoloji ve KBB uzmanına başvurulmalıdır:

• Bebeğin yüksek seslere tepki vermemesi
• 6 ay sonrasında isme dönüş olmaması
• 1 yaşında ilk kelimelerin olmaması
• Konuşma gecikmesi şüphesi
• Televizyon sesini çok açma
• Akademik başarının düşmesi
• Sık sık “duymuyorum” şikâyeti

Erken tanı, tedavi başarısını belirleyen en kritik faktördür.